Opadająca stopa (tzw. stopa opadająca, ang. foot drop) to zaburzenie funkcji nerwowo-mięśniowej, w którym dochodzi do utraty zdolności unoszenia przodostopia podczas chodu. Skutkuje to charakterystycznym sposobem poruszania się – pacjent zmuszony jest do unoszenia nogi wyżej, aby nie zahaczyć stopą o podłoże. Jednym z najskuteczniejszych sposobów wspomagania funkcji chodu w przypadku tej dolegliwości jest zastosowanie ortezy, która pozwala na częściowe lub całkowite zastąpienie niesprawnych mięśni i przywrócenie względnie naturalnego wzorca chodu.
Czym jest opadająca stopa?
Opadająca stopa to objaw neurologiczny spowodowany uszkodzeniem nerwu strzałkowego, rdzenia kręgowego, mózgu lub mięśni odpowiedzialnych za zgięcie grzbietowe stopy. Może wystąpić w wyniku:
- urazów mechanicznych,
- ucisku nerwu (np. podczas długotrwałego siedzenia),
- chorób neurologicznych (np. stwardnienia rozsianego, udaru),
- zespołów genetycznych i chorób mięśni.
Zaburzenie to znacząco wpływa na jakość życia pacjenta, ograniczając jego mobilność i zwiększając ryzyko upadków.
Czym jest orteza i kiedy się ją stosuje?
Orteza na opadającą stopę to zewnętrzny aparat ortopedyczny stosowany w celu podtrzymywania, stabilizacji, korekcji lub odciążenia określonej części ciała. W przypadku opadającej stopy stosuje się ortezy stawu skokowego i stopy (AFO – ankle-foot orthosis), które mają za zadanie:
- unosić stopę podczas fazy przenoszenia w cyklu chodu,
- zapobiegać jej opadaniu i zahaczaniu o podłoże,
- stabilizować staw skokowy i poprawiać ogólną biomechanikę chodu.
Jak działa orteza na opadającą stopę?
Działanie ortezy na opadającą stopę opiera się na mechanicznym wspomaganiu ruchu zgięcia grzbietowego stopy oraz kontroli ustawienia stawu skokowego. Dzięki temu pacjent może swobodnie wykonywać ruchy potrzebne do bezpiecznego chodu, mimo braku czynnej kontroli mięśniowej.
1. Wspomaganie unoszenia przodostopia
Podczas chodu, w tzw. fazie przenoszenia, zdrowa stopa unosi się dzięki pracy mięśni piszczelowych przednich. W przypadku ich osłabienia lub porażenia, orteza działa jako zewnętrzne „rusztowanie”, które podtrzymuje stopę w odpowiednim położeniu – uniesioną grzbietowo. W zależności od konstrukcji ortezy, efekt ten uzyskiwany jest poprzez:
- sprężyste właściwości materiału, który powraca do pierwotnego kształtu po zgięciu,
- zintegrowane zawiasy i mechanizmy elastyczne, umożliwiające kontrolowane zginanie i prostowanie stawu,
- pasy i taśmy stabilizujące stopę i utrzymujące ją w zadanym położeniu.
2. Stabilizacja stawu skokowego
Orteza zapobiega nadmiernemu przechylaniu się stopy na boki (pronacja/supinacja), co jest częstym problemem u pacjentów z niedowładami. Dobrze dopasowana orteza utrzymuje stopę w osi kończyny, zapobiegając przeciążeniom i deformacjom stawu skokowego oraz kolanowego.
3. Poprawa biomechaniki chodu
Orteza umożliwia bardziej naturalny wzorzec chodu, co przekłada się na:
- mniejsze zużycie energii podczas chodzenia,
- zmniejszenie ryzyka potknięcia się i upadku,
- poprawę symetrii chodu,
- mniejsze obciążenie stawu biodrowego i kolanowego po stronie przeciwnej.
Ortezy mogą być stosowane zarówno tymczasowo, np. w czasie rehabilitacji po urazie, jak i przewlekle, u pacjentów z trwałym uszkodzeniem nerwów lub mięśni.
Rodzaje ortez stosowanych przy opadającej stopie
W zależności od potrzeb pacjenta oraz charakteru schorzenia, dostępne są różne typy ortez:
1. Ortezy sztywne
Wykonane z tworzyw sztucznych (np. polipropylenu), zapewniają stabilizację w jednej pozycji. Polecane są w przypadkach znacznego niedowładu i braku kontroli mięśniowej.
2. Ortezy dynamiczne
Zbudowane z materiałów elastycznych lub wyposażone w zawiasy, umożliwiają częściowy ruch w stawie skokowym. Stosowane są u pacjentów z częściową kontrolą mięśniową, gdzie celem jest wspomaganie, a nie całkowite unieruchomienie.
3. Ortezy z włókna węglowego
Nowoczesne, ultralekkie rozwiązania oferujące wysoki komfort noszenia i dobre właściwości sprężyste. Dzięki wykorzystaniu energii kinetycznej w fazie odbicia, ułatwiają bardziej dynamiczny chód.
4. Ortezy funkcjonalne z elektrostymulacją (FES)
To zaawansowane urządzenia elektroniczne, które stymulują nerw strzałkowy prądem o niskim napięciu, co powoduje skurcz mięśni unoszących stopę w odpowiednim momencie chodu. Działają tylko wtedy, gdy pacjent wykonuje krok, dzięki czemu umożliwiają najbardziej naturalny wzorzec chodu. Tego typu ortezy są jednak drogie i wymagają specjalistycznego dopasowania.
Dla kogo przeznaczone są ortezy na opadającą stopę?
Ortezy stosowane są u osób z różnymi przyczynami opadającej stopy, m.in.:
- po udarze mózgu,
- w przebiegu stwardnienia rozsianego,
- w neuropatii nerwu strzałkowego,
- przy uszkodzeniach rdzenia kręgowego,
- po urazach kończyn dolnych i operacjach ortopedycznych,
- w przypadku zaników mięśniowych lub chorób genetycznych (np. dystrofii mięśniowej).
Dobór odpowiedniego modelu ortezy zawsze powinien być dokonany przez lekarza ortopedę lub fizjoterapeutę na podstawie dokładnej oceny funkcjonalnej pacjenta.
Jak dobrać i używać ortezy?
Aby orteza działała prawidłowo i nie powodowała dyskomfortu, konieczne jest jej odpowiednie dopasowanie. Proces ten obejmuje:
- Ocenę funkcjonalną pacjenta – sprawdzenie siły mięśniowej, zakresu ruchu, wzorca chodu.
- Dobór typu ortezy – zależny od stopnia uszkodzenia, aktywności pacjenta i celu terapeutycznego.
- Dopasowanie indywidualne – wiele ortez jest produkowanych na miarę, na podstawie odlewu lub skanu 3D.
- Nauka użytkowania – fizjoterapeuta uczy zakładania, zdejmowania oraz chodzenia z ortezą.
- Regularna kontrola – okresowe wizyty kontrolne pozwalają ocenić skuteczność ortezy i wprowadzić ewentualne korekty.
Zalety stosowania ortezy na opadającą stopę
Stosowanie odpowiednio dobranej ortezy może przynieść pacjentowi wiele korzyści:
- poprawa stabilności i bezpieczeństwa chodu,
- zwiększenie samodzielności w poruszaniu się,
- zmniejszenie ryzyka urazów i upadków,
- poprawa jakości życia i komfortu funkcjonowania na co dzień,
- wsparcie procesu rehabilitacji neurologicznej.
Podsumowanie
Orteza na opadającą stopę to skuteczne narzędzie wspomagające funkcje chodu u osób z uszkodzeniem nerwowo-mięśniowym. Działa poprzez stabilizację stawu skokowego i mechaniczne unoszenie stopy, co zapobiega jej opadaniu i poprawia biomechanikę chodu. Wybór odpowiedniego typu ortezy powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta i uwzględniać zarówno poziom niedowładu, jak i styl życia. Dzięki prawidłowo dobranej ortezie możliwe jest nie tylko zwiększenie bezpieczeństwa poruszania się, ale także aktywne uczestnictwo w procesie rehabilitacji i poprawa jakości życia.
Przeczytaj także ➡ https://cafe-bazylia.pl/jak-orteza-pomaga-w-rehabilitacji-opadajacej-stopy-po-uszkodzeniu-nerwu-strzalkowego/
